Polish English German Russian
mapa atrakcji

Zamek Tenczyn

Zwiększ / zmniejsz:
Zamek Tenczyn z lotu ptaka / fot. Franek Rozmus
Zamek Tenczyn z lotu ptaka / fot. Franek Rozmus
Zwiększ / zmniejsz:
Zamek Tenczyn z lotu ptaka / fot. Franek Rozmus
Zamek Tenczyn z lotu ptaka / fot. Franek Rozmus

Lokalizacja

Lokalizacja

Państwo: Polska
Województwo: małopolskie
Powiat: krakowski
Miejscowość: Krzeszowice - Rudno
GPS: N 50° 6' 7.87" E 19° 34' 55.44"

Dojazd, zwiedzanie

Dojazd, zwiedzanie

Zamek Tenczyn znajduje się na terenach wsi Rudno w gminie Krzeszowice (woj. małopolskie). Ruiny zamku są doskonale widoczne z przebiegającej niedaleko autostrady A4 jednak dojazd z autostrady jest utrudniony ze względu na fakt, iż najbliższy zjazd z autostrady znajduje się pod Krakowem (ok. 15km), a następnie należy dojechać do wsi Rudno drogami lokalnym (kolejne 15-20km).

Gdy już dotrzemy do wsi Rudno należy wypatrywać drogowskazów przydrożnych kierujących do zamku, znajdującego się na wzgórzu. Bezpośrednio pod zamek można dotrzeć wąską, asfaltowa drogą, na końcu której znajduje się płatny (3zł - 2011 r.), prywatny parking, położony zaraz za ostatnimi zabudowaniami - w odległości ok. 150 metrów od zamku.

Obecnie zamek jest zamknięty dla zwiedzających. W 2010 r. prowadzono tam prace konserwatorskie ze środków funduszy z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Gminy Krzeszowice. Prawdopodobnie od tego czasu ruiny zamku są zamknięte dla zwiedzających ze względu na niezabezpieczone, sypiące się mury zamkowe. Na terenie ruin przebywa stróż, który jednak czasem otwiera za darmo bramę dla turystów. Jednakże różnie to może być...

Wiele cennych informacji można znaleźć na stronie Stowarzyszenia RATUJ TENCZYN.

Zamek w Rudnie, widok od strony południowej Zamek Tenczyn - próba rekonstrukcji na podstawie J. Gumowskiego. R. Kubiszyn
Rys. 1. Zamek w Rudnie, widok od strony południowej [5]

Rys. 2. Zamek Tenczyn - próba rekonstrukcji na podstawie J. Gumowskiego. R. Kubiszyn [2]


Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa

Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa

Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa

Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa

Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa
Rys. 3, 4, 5, 6, 7. Ruiny Zamku Tenczyn - wizualizacja komputerowa (źródło: ratujtenczyn.org.pl).

Plan zamku

Plan zamku

Tenczyn. Plan ruin zamku rycerskiego

Rys. 8. Tenczyn. Plan ruin zamku rycerskiego [2]

Zamek w Rudnie, plan współczesny

Rys. 9. Zamek w Rudnie, plan współczesny [5]

Historia

Historia

Ruiny zamku rycerskiego położone na zalesionej górze (403 m n.p.m.), na gruntach wsi Rudno.

Najwcześniejsza wiadomość o Tenczynie pochodzi z r. 1319, kiedy kasztelan krakowski Nawoj z Morawicy, pochodzący z rodu Toporczyków, zakłada wieś Tenczyn. Natomiast pierwsza wzmianka o zamku zjawia się dopiero w r. 1402 w testamencie właściciela, Jana Tęczyńskiego. Można przypuszczać, że budowę zamku rozpoczął około r. 1350 Andrzej syn Nawoja, który pierwszy przybrał nazwisko Tęczyński i był właścicielem 15 okolicznych wsi, dających możliwość podjęcia wielkich inwestycji budowlanych. Ze wzrostem znaczenia i zamożności rodu zamek byl rozbudowywany zarówno w XV jak i w XVI w. Około r. 1570 Jan Tęczyński przebudował zamek i uczynił z niego wspaniałą rezydencję renesansową. Ostatni z rodu Jan Tęczyński, kasztelan krakowski, wprowadził zewnętrzne umocnienia obronne przystosowane do broni palnej. Zamek średniowieczny przekształcony więc został w nowożytny zamek bastejowy z rezydencją. Po śmierci ostatniego z Tęczyńskich, w r. 1638 zamek przeszedł w ręce Opalińskich. Podczas najazdu szwedzkiego został w r. 1656 spalony, po czym odbudowany przez Lubomirskich, następnych właścicieli. Jeszcze w r. 1703 był zamieszkany, ale już w r. 1769 kaplica została zamknięta i zamek ostatecznie opuszczony stal się malowniczą ruiną. W latach 1912 i 1913 podjęto pierwsze prace zabezpieczające ruiny i kontynuowano je w latach powojennych od r. 1949.

Tenczyn. Widok z Przedzamcza na górny zamek. Akwarela Z. Vogla, 1790. Gab. Ryc. BUWWidok rozwalin zamku tenczyńskiego. Rysunek K.W. Kielisińskiego, 1832. Muz. Nar. w PoznaniuRuiny zamku Tenczyn od strony północno-zachodniej. Widok na Barbakan, wieżę górnego zamku i bastion

Rys. 10. Tenczyn. Widok z Przedzamcza na górny zamek. Akwarela Z. Vogla, 1790. Gab. Ryc. BUW [2]

Rys. 11. Widok rozwalin zamku tenczyńskiego. Rysunek K.W. Kielisińskiego, 1832. Muz. Nar. w Poznaniu [2]

Rys. 12. Ruiny zamku Tenczyn od strony północno-zachodniej. Widok na Barbakan, wieżę górnego zamku i bastion [2]

Istniejące ruiny na planie nieforemnego wieloboku z narożnymi bastejami i fragmentami attyk renesansowych nigdy nie były badane metodycznie i planowo. Zachowanego opisu zamku z r. 1553 nie można dokładnie zinterpretować bez zestawienia z istniejącymi, a nie zbadanymi reliktami. Jednakże w zespole ruin wyraźnie występują fragmenty murów pierwotnego zamku murowanego na szczycie wzgórza. Można przypuszczać, że z pierwotnego założenia pochodzą mury zamykające zamek od północy i narożna baszta północno-wschodnia, nazywana w XVI w. Dorotą. Nasuwa się przypuszczenie, że zamek pierwotny został założony na planie nieregularnego owalu, tak jak podobne zamki rycerskie powstałe w tym czasie w Małopolsce. Z okresu rozbudowy w XV w. pochodzi zapewne wysoka wieża bramna, nazywana w XIX w. wieżą Nawojową, oraz dwie wschodnie cylindryczne wieże narożne. Przed zamkiem właściwym niewątpliwie już w XV w. istniało przedzamcze, również otoczone murem.

Około r. 1570 zamek właściwy został przebudowany; powstały nowe budynki mieszkalne w części wschodniej i piętrowe krużganki arkadowe wzdłuż trzech skrzydeł mieszkalnych. Od strony zachodniej dziedziniec był zapewne otwarty. W r. 1610 na miejscu starej została wzniesiona nowa kaplica obok wieży bramnej. Na przełomie w. XVI i XVII założono zewnętrzne fortyfikacje bastejowe od strony południowej i wschodniej. Zachowane ruiny dwóch bastei, południowej i zachodniej, wskazują, że były one pięcioboczne, wielokondygnacyjne, miały strzelnice i zwieńczenia attykowe.

Ruiny zamku Tenczyn od strony południowej

Rys. 13. Ruiny zamku Tenczyn od strony południowej [2]

Wjazd do zespołu zamkowego prowadził od strony północnej przez wysunięte przedbramie (barbakan) w kształcie rondla i sień przejazdową o długości około 60 m, przesklepioną i opatrzoną strzelnicami w ścianie zewnętrznej. Był to jedyny w Polsce przykład tak ukształtowanego warownego wjazdu na zamek.

Bibliografia: W. Łuszczkiewicz. Zabytki dawnego budownictwa w Krakowskiem. Zesz. 4. Kraków 1867. ? N. Pajzderski. Zamek tęczyński. W: Spraw. Kom. Hist. Szt. T. 8. Kraków 1912. ? S. Polaczek. Powiat chrzanowski. Kraków 1914. ? Katalog zabytków. T. 1, 1953. ? Kornecki. Zamki i dwory obronne.

Źródło: Guerquin Bohdan, Zamki w Polsce, Arkady 1974


Tablica informująca o pracach konserwacyjnych prowadzonych ze środków Ministra Kultury i Gminy Krzeszowice

Rys. 14. Tablica informująca o pracach konserwacyjnych prowadzonych ze środków Ministra Kultury i Gminy Krzeszowice

Galeria zdjęć

Galeria zdjęć

fot. Franek Rozmus (jesień 2013)


fot. Grzegorz Marszałek, Natalia Lubos (2011-07-16)

Literatura

Literatura
  • [1] M. Antoniewicz: Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej...
  • [2] B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
  • [3] R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej
  • [4] Krajewski R., Kubiszyn R., Orle Gniazda i warownie jurajskie, 1997
  • [5] Sypek Robert, Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Almapress 2003
  • Kurtyka J., ?Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu?, Wydawnictwo i Drukarnia "Secesja", Kraków 1997

Sypek Robert, Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Almapress 2003

Reklama

Reklama W Odtur

Partnerzy