Polish English German Russian
mapa atrakcji

OWŚ - P.O. wzg. 310 "Bobrowniki"

Zwiększ / zmniejsz:
PO wzg. 310 Bobrowniki - Tradytor artyleryjski (południowy)
PO wzg. 310 Bobrowniki - Schron bojowy nr 6
Zwiększ / zmniejsz:
PO wzg. 310 Bobrowniki - Tradytor artyleryjski (południowy)
PO wzg. 310 Bobrowniki - Schron bojowy nr 6

Lokalizacja

Lokalizacja

Kraj: Polska
Województwo: śląskie
Powiat: będziński
Miejscowość: Bobrowniki
GPS - 1. Tradytor art. (południowy): N 50° 22' 43.30" E 18° 58' 30.70"
GPS - 2. Schron bierny: N 50° 22' 47.20" E 18° 58' 30.90"
GPS - 3. Tradytor art. (północny): N 50° 22' 48.40" E 18° 58' 35.80"
GPS - 4. Koszary: N 50° 22' 45.00" E 18° 58' 33.90"
GPS - 5. Schron obserwacyjny: N 50° 22' 47.50" E 18° 58' 23.00"
GPS - 6. Schron bojowy: N 50° 22' 50.10" E 18° 58' 19.60" (nie istnieje)
GPS - 7. Schron bojowy: N 50° 22' 46.50" E 18° 58' 19.40"
GPS - 8. Obiekt pozorny: N 50° 22' 40.80" E 18° 58' 16.60"
GPS - 9. Mały schron bierny: N 50° 22' 37.40" E 18° 58' 11.70"
GPS - 10. Schron bojowy: N 50° 22' 30.40" E 18° 58' 21.60"
GPS - 11. Schron pozorno-bojowy: N 50° 22' 22.40" E 18° 58' 38.70"
GPS - 12. Schron pozorno-bojowy: N 50° 23' 17.80" E 18° 58' 53.10" (nie istnieje)
GPS - 13. Schron bojowy: N 50° 22' 33.00" E 18° 57' 44.30"
GPS - 14. Schron bojowy: N 50° 22' 39.90" E 18° 57' 35.60"
GPS - 15. Schron bojowy: N 50° 22' 50.90" E 18° 57' 35.40"
GPS - 16. Schron bojowy: N 50° 22' 55.70" E 18° 57' 42.10"
GPS - 17. Obiekt pozorny: N 50° 22' 49.90" E 18° 57' 48.10"

Punkt oporu wzg. 310 Bobrowniki znajduje się na wzgórzu pomiędzy wsią Bobrowniki a przysiółkiem Namiarki, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, w gminie Bobrowniki. Obecnie mieszka tutaj 3500 ludzi. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego. Zachodnia granica Bobrownik - z Piekarami Śląskimi, oparta na Brynicy - stanowi historyczną granicę Zagłębia Dąbrowskiego ze Śląskiem. Oficjalna data założenia wsi to rok 1273. Jednak wieś istniała już ok. roku 1057.

Zwiedzanie

Zwiedzanie

Punkt oporu rozcięty został wybudowaną w latach 2009-2012 autostradą A-1. W związku z budową autostrady zniszczone zostały bezpowrotnie dwa schrony (nr 6 i nr 12), a schron bojowy nr 7 został niemal całkowicie odsłonięty i można go podziwiać na zboczu autostrady, która wcięła się we wzgórze, na którym kiedyś usytuowany był ten punkt oporu.

Do Bobrownik ze względu na wybudowaną w ostatnich latach autostradę najwygodniej dostać się od strony Piekar Śląskich, jadąc kolejno: ulicą Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Czołgistów i Akacjową.

1. Tradytor artyleryjski (południowy)

Tradytor artyleryjski (południowy) usytuowany jest w odległości ok. 70m od ul. Koszarowej, niedaleko skrzyżowania tej ulicy z ul. Wyzwolenia. Schron znajduje się na otwartym terenie i dostęp do niego jest w pełni możliwy. Tradytor jest otwarty, można do niego wejść. Obecnie opiekę nad tradytorem sprawuje Stowarzyszenie "Pro Fortalicium", które porządkuje teren wokół schronu, wykasza trawę, ostatnio postawiona została również tablica informacyjna przy schronie, którą widać z ul. Koszarowej.



Tradytor południowy - nieistniejąca już powojenna, ceglana przybudówka

tradytor 01 03
Rys. 1 i 2. Tradytor południowy - nieistniejąca już powojenna, ceglana przybudówka przy wejściu do schronu.



2. Schron bierny

Do schronu biernego najłatwiej dostaniemy się od strony tradytora południowego. Na północ od niego prowadzi polna ścieżka, idąc nią przez ok. 100 metrów należy odbić w prawo, gdzie w zagłębieniu znajdziemy wejście do schronu biernego, który był magazynem amunicji. Latem schron jest bardzo zarośnięty i praktycznie niewidoczny.

3. Tradytor artyleryjski (północny)

Do tradytora artyleryjskiego (północnego) najprościej dotrzeć idąc od ul. Koszarowej do skrzyżowania z ul. 1 Maja, tutaj skręcamy w lewo i idziemy tą drogą ok. 200m, mijamy skrzyżowanie z ul. Sienkiewicza i skręcamy w lewo polną drogą między posesjami. Tradytor usytuowany będzie z lewej strony przy wzgórzu.
Można również do tego tradytora dotrzeć od strony schronu biernego (nr 2). Będąc przy schronie biernym, patrząc na wejście do niego należy udać się w prawo i przedrzeć się przez krzaki dotrzeć do północnej krawędzi wzgórza. Należy zejść ze wzgórza w prawo na skos. Tak dotrzemy do tradytora północnego.
Latem teren ten jest bardzo zarośnięty drzewami i krzewami, przez co dostęp do tradytora jest bardzo utrudniony, a sam tradytor choć dość duży, latem jest właściwie niewidoczny pośród drzew i krzewów.

4. Koszary

Koszary to prostokątny, dwukondygnacyjny budynek, w którym stacjonował oddział forteczny obsadzający PO wzg. 310 Bobrowniki. Budynek ten był ufortyfikowany, posiadał schrony na karabiny maszynowe. Do Koszar najprościej dostać się od skrzyżowania ulic Koszarowej z Wyzwolenia. Nieopodal tego skrzyżowania znajduje się wąska uliczka pod górę (ok. 100m), którą dotrzemy na dziedziniec przy koszarach, po drodze mijając starą bramę wjazdową na teren koszar. Obecnie w budynku tym znajduje się przedszkole. Teren jest ogólnie dostępny ze względu na fakt, że za przedszkolem znajduje się posesja prywatna a droga przez przedszkole jest jedyną drogą dojazdową do tej posesji.

5. Schron obserwacyjny

Do schronu obserwacyjnego dotrzemy idąc od schronu biernego (nr 2) w kierunku zachodnim. Przed dotarciem do płotu autostrady należy skręcić w lewo. Wejście do schronu znajduje się w zagłębieniu, a jedyna widoczna część schronu to pancerna kopuła obserwacyjna. Latem, okolice schronu obserwacyjnego porastają wysokie trawy i zarośla i  jest on trudny do odnalezienia. Pomocna może się okazać pozycja GPS: N 50° 22' 47.50" E 18° 58' 23.00".

6. Schron bojowy (nie istnieje)

Schron ten został zniszczony przy budowie autostrady A-1 w latach 2009-2013. Niestety mimo starań władz samorządowych, Stowarzyszenia "Pro Fortalicium" i innych osób nie udało się go uratować...

7. Schron bojowy

Od schronu obserwacyjnego udajemy się na zachód do płotu odgradzającego teren autostrady A-1. Idąc drogą wzdłuż tego płotu na południe z prawej strony znajdziemy schron bojowy nr 7. Pierwotnie widoczna była jedynie kopuła pancerna tego schronu,, teraz obiekt ten został niemal całkowicie odsłonięty przy budowie autostrady. Obecnie znajduje się na terenie autostrady i nie jest dostępny do zwiedzania. Można go również obserwować jadąc autostradą, gdyż przez odsłonięcie jest doskonale widoczny na zboczu.

8. Obiekt pozorny

Obiekt  ten znajduje się w polu, jest całkowicie zagłębiony w ziemi, przez co właściwie niewidoczny z odległości. Można do niego dotrzeć od strony schronu bojowego nr 7 kierując się na południe, przekraczamy polną ul. Koszarową i w odległości ok. 100m od drogi w zagłębieniu znajdziemy wejście do tego obiektu. Pomocna może okazać się pozycja GPS (N 50° 22' 40.80" E 18° 58' 16.60"), gdyż w lecie wśród wysokich traw obiekt jest dobrze "zamaskowany" przez roślinność.

9. Mały schron bierny

Obiekt ten podobnie jak obiekt pozorny nr 8 znajduje się w polu i jest całkowicie zagłębiony w ziemi, przez co nie jest widoczny z daleka. Będąc przy obiekcie nr 8 należy udać się ok. 100 metrów na południe, równolegle do przebiegającej z prawej strony autostrady A-1, wówczas napotkamy w zagłębieniu wejście do schronu biernego.

10. Schron bojowy

Schron bojowy nr 10 znajduje się bezpośrednio przy ul. Akacjowej na przeciw posesji z nr 117. Będąc przy schronie biernym nr 8, można pieszo zejść przez pole do ul. Akacjowej, która znajduje się w dole w kierunku południowym. Następnie należy udać się w lewo (w przeciwnym kierunku do autostrady) i po lewej stronie za ogrodzeniem odnajdziemy poszukiwany schron. Obiekt znajduje się na posesji prywatnej za ogrodzeniem, przez co nie jest możliwe jego zwiedzanie wewnątrz.

11. Schron pozorno-bojowy

Schron pozorno-bojowy nr 11 znajduje się przy ulicy Akacjowej, nieopodal stacji benzynowej RONDO. Schron znajduje się w zaroślach zaraz przy ul. Akacjowej i biegnącego przy nim chodnika. Schron można zobaczyć tylko z zewnątrz, gdyż wejście do niego zostało zasypane - widoczna jest tylko strzelnica ckm.

12. Schron pozorno-bojowy (nie istnieje)

Schron pozorno-bojowy nr 12 został zniszczony przy budowie autostrady A-1 w latach 2009-2012. Niestety mimo starań władz samorządowych, Stowarzyszenia "Pro Fortalicium" i innych osób nie udało się go uratować...

13. Schron bojowy

Schron bojowy nr 13 łatwo odnaleźć, gdyż znajduje się bezpośrednio przy drodze w rejonie skrzyżowania ulic Mickiewicza i Topolowej w przysiółku Namiarki. Obiekt znajduje się pod opieką Stowarzyszenia "Pro Fortalicium", zyskał farbomaskowanie oraz oczyszczono teren w rejonie schronu, a także postawiono tablicę informacyjną, przez co obiekt nie jest już anonimowy jak większość schronów PO wzg. 310 Bobrowniki. Schron jest obecnie zamknięty, przez co można go zwiedzać jedynie z zewnątrz. Obecnie trwa rewitalizacja obiektu prowadzona siłami Stowarzyszenia "Pro Fortalicium" i w przyszłości zapewne obiekt ten zostanie udostępniony turystom jako kolejna izba muzealna.

14. Schron bojowy

Schron bojowy nr 14 również jest łatwo dostępny, gdyż znajduje się bardzo blisko drogi, Jadąc od strony schronu nr 13, kierujemy się na zachód ul. Mickiewicza i skręcamy w lewo w ul. Teligi. Pokonujemy łuk w prawo i po przejechaniu ok. 100 m po lewej stronie za sklepem odnajdziemy schron bojowy nr 14. Obiekt możemy zwiedzić jedynie z zewnątrz, gdyż wejście do niego jest zasypane.

15. Schron bojowy

Schron bojowy nr 15 jest nieco trudniej dostępny, gdyż znajduje się za posesjami już niedaleko rzeki Brynicy. Aby do niego dotrzeć od strony schronu bojowego nr 14 kierujemy się ul. Teligi na północ pod górkę. Na górce szukamy przejścia z lewej strony drogi między posesjami. W odległości ok. 20 metrów od płotu jednej z posesji odnajdziemy jedynie kopułę pancerną wystającą ponad ziemię. Wejście do schronu ze względu bezpieczeństwa zostało zasypane.

16. Schron bojowy

Do schronu bojowego nr 16 dotrzemy kierując się dalej ul Teligi na północ, zjeżdżamy tą drogą z górki, aż do końca asfaltowej nawierzchni. Po prawej stronie w odległości ok. 35m od drogi, pośród drzew i zarośli odnajdziemy dobrze zamaskowany schron bojowy. Schron jest powszechnie dostępny, można do niego wejść. Należy jednak uważać, gdyż schron ten jest dwukondygnacyjny, a zejście do podziemnej kondygnacji nie jest zabezpieczone.

17. Obiekt pozorny

W celu dotarcia do obiektu pozornego nr 17 najlepiej jest wrócić się do skrzyżowania ulic Mickiewicza i Topolowej przy schronie bojowym nr 13 i skręcić w ul. Topolową. Należy pojechać ul. Topolową w górę i po przejechaniu ok. 350 m należy udać się w prawo wzdłuż płotu prywatnej posesji. Na końcu tej posesji na terenie prywatnym znajduje się obiekt pozorny nr 17. Jest bardzo dobrze zamaskowany, nasypami ziemnymi porośniętymi trawą, a w lecie dodatkowo maskują go krzewy, zarośla i wysokie trawy. Schron ze względu na położenie na posesji prywatnej nie jest możliwy do zwiedzania.

18. Komora kabli telefonicznych

Obiekt techniczny, jakim jest komora kablowa, znajduje się na zapolu punktu oporu wzg. 310 "Bobrowniki". By móc do niego dotrzeć należy przejeżdżając ul. H.Sienkiewicza, która jest główną ulicą Bobrownik, w rejonie Domu Kultury i Ochotniczej Straży Pożarnej skręcić w ulicę Strażacką. Po minięciu cmentarza droga zmienia się w gruntową i dalej idąc ok. 200 m skręcamy w prawo i po 100 m zobaczymy kopiec polnych kamieni na prawo od młodych drzewek. Tymi kamieniami jest zamaskowana komora kablowa.

Dane techniczne

Dane techniczne

Poniżej zamieszczono schematy i rysunki obrazujące poszczególne schrony i obiekty wchodzące w skłąd Punktu oporu wzg. 310 "Bobrowniki":

1. Tradytor artyleryjski (południowy)

Jest to obiekt jednokondygnacyjny, zbudowany na planie zbliżonym do prostokąta. Zadaniem jego załogi było zwalczanie sprzętu i sił żywych nieprzyjaciela atakującego pozycję obronną od południa. Po wytoczeniu armat ze schronu mogły one prowadzić ostrzał w dowolnym kierunku. W zachodnim i wschodnim skrzydle obiektu znajdowały się izby bojowe dla pojedynczych ckm-ów. W izbach bojowych artylerii były drewniane obrotnice, umożliwiające szybkie zmiany kierunku ostrzału. Pozostałe pomieszczenia to maszynownia, izba dowódcy, magazyn i obszerne przedsionki. W stropie schronu jest osadzona kopuła obserwacyjna, posiadająca rury głosowe. Wnętrze schronu nie posiada już wyposażenia technicznego. W latach 50-tych budowla ta była wykorzystywana przez wojska obrony powietrznej kraju, które odbywały ćwiczenia na wzgórzu 310.
Schemat tradytora artyleryjskiego południowegoRys. 1. Schemat tradytora artyleryjskiego południowego.


2. Schron bierny

Schron bierny nr 2 umieszczono w zagłębieniu terenu, co umożliwiało jego dokładne maskowanie, a w razie zniszczenia stoki ziemne chroniły przed skutkami eksplozji. Do niecki ze schronem najłatwiej zejść po jego prawej stronie, po zboczu północnym. W obiekcie tym znajdował się zapas amunicji umieszczony w czterech izbach magazynowych.

Schemat schronu biernego na magazyn amunicjiRys. 2. Schemat schronu biernego na magazyn amunicji.


3. Tradytor artyleryjski (północny)

Pomijając kilka technicznych szczegółów jest on odpowiednikiem schronu artyleryjskiego na zboczu południowym. Obydwa obiekty zbudowano w klasie odporności zapewniającej wytrzymałość na wielokrotne trafienia pocisków kal. 155mm i pojedyncze kal. 220mm. Artyleria schronu mogła zwalczać siły nieprzyjaciela na północ od Bobrownik na maksymalnym zasięgu ok. 10 km.
Ze względu na niekorzystne położenie obiekt ten jest silnie zawilgocony, zaśmiecony i zbierają się w nim wody opadowe. Uniemożliwia to wejście do wnętrza w zwykłym obuwiu turystycznym.
W styczniu 1945r. obiekt ten był najprawdopodobniej obsadzony niemiecką załogą. Aktualnie teren wokół schronu jest składowiskiem gruzu i śmieci, którymi zasypano lewy wjazd do armaty. W środku brakuje pierwotnego wyposażenia technicznego.
Schemat tradytora artyleryjskiego północnegoRys. 3. Schemat tradytora artyleryjskiego północnego.




4. Koszary

Jest to nasz obiekt nr 2 czyli, koszary oddziału fortecznego. Ich załogę stanowili żołnierze 11 pułku piechoty w Tarnowskich Górach. Obsadzali oni ciąg umocnień od Wymysłowa aż do Kamienia. Koszary zostały zbudowane na planie prostokąta jako budynek dwukondygnacyjny. W północnym i południowym skrzydle zamaskowano schrony bojowe. Północna część składała się z dwóch izb bojowych uzbrojonych łącznie w 3 ckm-y i izby dowódcy. Południowa posiadała jedną izbę bojową na 2 ckm-y i była zamaskowana jako przybudówka z tarasem widokowym. Ufortyfikowane części posiadały połączenia komunikacyjne z wnętrza budynku i od zewnątrz.
W koszarach były pomieszczenia sztabowe, magazyn broni, kuchnia, stołówka, izby żołnierskie i część magazynów. Przed zachodnią ścianą budynku w odległości ok. 30 m była stajnia, wozownia i budynek warsztatowy połączone razem. Aktualnie zwiedzanie koszar jest niemożliwe ze względu na ich zagospodarowanie.
Koszary punktu oporu w BobrownikachRys. 4. Koszary punktu oporu w Bobrownikach.

5. Schron obserwacyjny

Jest to schron bierny, który będąc wybudowanym na niewielkim wzniesieniu, pozwalał prowadzić obserwację całego płaskowyżu. Jego załoga działała na rzecz całego punktu oporu, a szczególnie pobliskiego schronu zagłębionego, którego załoga mogła niszczyć wykryte cele. Schron ten posiadał kopułę obserwacyjną, do której prowadziło tylko jedno wejście. Z powodu braku środków ogniowych i niewielkich rozmiarów był on trudny do wykrycia, a tym samym do zniszczenia.

Schemat schronu obserwacyjnego nr 5 punktu oporu BobrownikiRys. 5. Schemat schronu obserwacyjnego nr 5 punktu oporu Bobrowniki.


6. Schron bojowy (nie istnieje)

Schron ten jest dwukondygnacyjnym obiektem bojowym dla ckm-ów. Został wybudowany w 1936 roku. Na górnej kondygnacji posiada jedną izbę bojową dla 3 ckm-ów za pancerzami pionowymi. Strzelnica prawa, ze względu na mniejsze zagrożenie ostrzałem nieprzyjaciela, otrzymała lżejszy typ pancerza. Dolny poziom zawierał izbę, w której były urządzenia wentylacyjne, zapasy amunicji i żywności oraz miejsce dla załogi. Zadaniem załogi tego obiektu było niszczenie wojsk wroga próbujących sforsować rozlewisko Brynicy na północ od Bobrownik. Po bokach schronu, w odległości kilku metrów, znajdują się polowę stanowiska ckm- ów.
W styczniu 1945r obiekt ten był najprawdopodobniej obsadzony niemiecką załogą. Schron został zniszczony przy budowie autostrady A-1 w latach 2009-2013.


Schemat schronu bojowego nr 6 punktu oporu BobrownikiRys. 6. Schemat schronu bojowego nr 6 punktu oporu Bobrowniki.


7. Schron bojowy

Jest nim schron bojowy uzbrojony w jeden ckm umieszczony w kopule bojowej czterostrzelnicowej. Ze względu na fakt, iż nad poziom gruntu wystaje tylko kopuła, a reszta budowli ukryta jest pod powierzchnią ziemi, schrony takie bywają nazywane wykopowymi lub zagłębionymi. Obiekty takie łatwo było zamaskować. Zadaniem załogi tego obiektu było niszczenie sił przeciwnika, które po przełamaniu obrony w miejscowości Namiarki próbowałyby atakować koszary i schrony artyleryjskie. Pewne zwycięstwa zostałyby zaskoczone ogniem ckm-u z drugiej linii obrony.
Z powodu ukrycia schronu pod ziemią, otrzymał on dwa wejścia. Umożliwiały one ewakuację załogi w razie zasypania jednego z wejść z powodu ostrzału ciężkiej artylerii wroga. Wnętrze budowli zawiera przedsionek, z którego prowadzi wejście po klamrach do kopuły oraz izbę załogi, będącą jednocześnie magazynem, punktem łączności oraz izbą załogi.
Aktualnie schron jest odkopany i znajduje sięna terenie nasypu przy autostradzie A-1, w związku z czym jego zwiedzanie nie jest możliwe.

Schemat schronu bojowego nr 7 punktu oporu BobrownikiRys. 7. Schemat schronu bojowego nr 7 punktu oporu Bobrowniki.




8. Obiekt pozorny

Obiekt ten składa się ze ściany wschodniej (zapole) z zaznaczonymi dwoma wejściami i ściany południowej (flanka) z imitacją strzelnicy. Wnętrze schronu jest zapełnione ziemią, a na jego stropie jest jeszcze fundament betonowej kopuły pozornej. Do ściany wschodniej prowadzą dwa dobrze widoczne okopy z przegradzającym je nasypem. Jest to najlepiej zachowany schron pozorny w promieniu wielu kilometrów, który najłatwiej znaleźć i fotografować wczesną wiosną, gdy nie jest zamaskowany bujną roślinnością.

Schemat obiektu pozornego nr 8 punktu oporu BobrownikiRys. 8. Schemat obiektu pozornego nr 8 punktu oporu Bobrowniki.


9. Mały schron bierny

Konstrukcyjnie jest on odpowiednikiem schronu amunicyjnego przy koszarach (schron bierny nr 2), lecz o połowę mniejszym. Mieścił on skład amunicji dla pobliskich schronów bojowych. Podobnie jak jego „duży brat" wybudowano go na dnie jaru, który skutecznie chronił go przed obserwacją od strony atakującego nieprzyjaciela i ułatwiał maskowanie przed rozpoznaniem powietrznym. Aktualnie wejście jest pozbawione zamknięcia a wnętrze zaśmiecone.

Schemat małego schronu biernego na magazyn amunicjiRys. 9. Schemat małego schronu biernego na magazyn amunicji.


10. Schron bojowy

Jest to schron dwukondygnacyjny, zapewniający odporność na trafienia pocisków kal. 155mm. Górna kondygnacja zawierała jedną izbę bojową dla 3 ckm-ów umieszczonych za pancerzami pionowymi. Zadaniem załogi obiektu było niszczenie sił przeciwnika próbujących sforsować rozlewisko Brynicy i działanie ogniowe na korzyść schronów nr 12 i 13. Biorąc pod uwagę stawiane zadania załoga musiała liczyć 10-12 żołnierzy. Dolna kondygnacja zawierała jedno pomieszczenie pełniące funkcję izby załogi, magazynu i zaplecza technicznego z urządzeniami wentylacyjnymi. Unikatową cechą obiektu był jego kamuflaż. Był on maskowany obmurowaniem ceglanym jako jednopiętrowy budynek mieszkalny. Resztki muru ceglanego można jeszcze zobaczyć przy strzelnicach schronu.
Aktualnie schron jest pozbawiony wyposażenia technicznego, a dolna kondygnacja jest zaśmiecona i częściowo zalana wodami opadowymi. Wejście do środka zostało zasypane gruzem i śmieciami. Przy wejściu w stronę wzgórza widoczne są resztki rowu łącznikowego. Najbliższe otoczenie jest silnie zakrzaczone i utrudnia odnalezienie schronu.

Schemat schronu bojowego nr 10 punktu oporu BobrownikiRys. 10. Schemat schronu bojowego nr 10 punktu oporu Bobrowniki.


11. Schron pozorno-bojowy

Jest nim schron pozorno-bojowy wybudowany w 1938 roku w klasie odporno­ści B. Zapewniała ona odporność na wielokrotne trafienia pocisków kal. 105mm i pojedyncze kal. 155mm. Posiadał on część pozorną złożoną z nasypu ziemnego wspartego na betonowej ścianie i betonową kopułę pozorną. Południowa strona budowli była częścią bojową. Stanowiła ją jedna izba dla sekcji broni maszynowej. Załogę stanowiło 2-4 żołnierzy, ich zadaniem było zwalczanie wojsk przeciwnika atakującego od strony zabudowań Brzozowie. Strzelnica jest skierowana na drew­niany most na Brynicy. W 1939 roku była tu drewniana kładka i dogodne miej­sce do przekroczenia rozlewiska. Obecnie wejście do części bojowej jest zasypane, a wnętrze zaśmiecone.

Schemat schronu pozorno-bojowego nr 11 punktu oporu BobrownikiRys. 11. Schemat schronu pozorno-bojowego nr 11 punktu oporu Bobrowniki.


12. Schron pozorno-bojowy (nie istnieje)

Jest to obiekt pozorno-bojowy o klasie odporności A. W jego północnej części była izba bojowa dla broni maszynowej, z której można było ostrzeliwać rozlewisko rzeki Brynicy. Obiekt został zniszczony przy budowie autostrady A-1 w latach 2009-2013.

Schemat schronu pozorno-bojowego nr 12 punktu oporu BobrownikiRys. 12. Schemat schronu pozorno-bojowego nr 12 punktu oporu Bobrowniki.


13. Schron bojowy

Jest to dwukondygnacyjny schron dla broni maszynowej. Jego budowa datuje się na 1936 rok. Uzbrojenie schronu składało się z 3 ckm-ów, 1 rkm-u i broni et¬towej załogi, która liczyła 9-12 żołnierzy. Ze względu na większe zagrożenie ze strony przeciwnika, w porównaniu z schronem nr 10, jeden ckm był umieszczony w półkopule bojowej, która zapewniała kąt ostrzału i obserwacji 180°. Pozostałe ckm-y były umieszczone na lawetach fortecznych w strzelnicy wschodniej i zachodniej za pancerzami pionowymi. Zadaniem załogi było niszczenie wojsk nieprzyjaciela atakujących od strony Szarleja, przez koryto rzeki Brynicy. Wspieranie schronu nr 10 było niemożliwe, gdyż południowy sektor ognia przesłaniał budynek mieszkalny. Prawdopodobnie był on przeznaczony do rozbiórki.
Dolna, jednoizbowa kondygnacja, pełniła funkcje magazynowe, techniczne i izby załogi. W schronie miał również swoje miejsce patrol saperski odpowiedzialny za wysadzenie mostu i jazu w chwili ataku wroga.
Schemat schronu bojowego nr 13 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 13. Schemat schronu bojowego nr 13 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.


Schemat schronu bojowego nr 13 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 14. Schemat schronu bojowego nr 13 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.




14. Schron bojowy

Jest to schron bojowy dla broni maszynowej o takiej samej konstrukcji i uzbrojeniu, jak obiekt broniący mostu (schron bojowy nr 13). Schrony tego typu były odporne na wielokrotne trafienia pocisków kal. 155mm i pojedyncze trafienia pocisków kal. 220mm w to samo miejsce. Różnica pomiędzy tymi schronami polegała na innej lokalizacji strzelnicy lżejszego typu. Ze względu na mniejsze zagrożenie ostrzałem w obiekcie nr 13 (przy moście) strzelnica ta była w ścianie wschodniej, a w obiekcie nr 14 w ścianie północnej. Strzelnice boczne w tych schronach były osłaniane od czoła, przed ostrzałem, betonowymi występami. Schron ten był zbudowany w 1936 roku. Załoga liczyła 9-10 żołnierzy. Jej zadaniem było zwalczanie sił przeciwnika próbujących przekroczyć rzekę od strony Szarleja i Piekar Śląskich. W 1939 roku w miejscu kopalni istniał tylko szyb wentylacyjny kopalni „Radzionków".

Schemat schronu bojowego nr 14 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 15. Schemat schronu bojowego nr 14 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.


15. Schron bojowy

Jest to schron zagłębiony, tego samego typu, jak obiekt nr 7 na szczycie wzgórza 310. Ckm umieszczony w kopule bojowej o czterech otworach strzelniczych miał kąt ostrzału 240°. Przemyślana lokalizacja tego obiektu (na środku zbocza) w połączeniu z pobliskim schronem pozornym ułatwiała jego maskowanie i utrudniała zniszczenie przez nieprzyjaciela.
W obecnym czasie schron jest pozbawiony wyposażenia technicznego, bardzo zaśmiecony i zagruzowany. Obydwa wejścia są dokładnie zasypane. Może to tworzyć przesłanki do hipotezy, iż niektóre schrony, a może i wszystkie miały podziemne połączenia komunikacyjne. Pomimo gorących zapewnień tych, którzy „chodzili" dawno temu tymi podziemiami, istnieją one tylko w sferze marzeń. Polskie fortyfikacje były budowane w sposób bardzo oszczędny, dlatego podziemne korytarze zastępowały rowy łącznikowe i okopy na powierzchni.

Schemat schronu bojowego nr 15 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 16. Schemat schronu bojowego nr 15 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.

16. Schron bojowy

Obiekt ten został zbudowany w 1936 roku i konstrukcyjnie w zasadzie odpowiada budowli nr 13 przy moście. Schrony te posiadają kopuły bojowe osadzone w ścianie czołowej. Ich wysokość nie przekracza poziomu betonowego stropu, dzięki czemu można je było łatwiej zamaskować. Tak zabetonowane kopuły nazywane są półkopułami. Dodatkowo w ścianie tylnej posiadają one wycięcie ułatwiające wchodzenie do nich. Schrony nr 13 i 14 posiadają betonową podłogę oddzielającą poziom górny od dolnego. Schron nr 16 różni się od tych schronów sposobem oddzielenia kondygnacji. Zadanie to pełni gruba blacha wsparta na dwóch zabetonowanych ceownikach. Przyczyną takiej konstrukcji jest zapewne lokalizacja tego obiektu, maksymalnie nisko nad lustrem wody, w celu stworzenia płaskiej zapory ogniowej. Zastosowanie stalowej przegrody międzykondygnacyjnej, pozwoliło zmniejszyć całkowitą wysokość schronu, przy zachowaniu założonej odporności na ostrzał ciężkiej artylerii wroga. Tym samym mniejsze zagłębienie budowli w terenie bagiennym ułatwiało zabezpieczenie dolnej kondygnacji przed przenikaniem wód gruntowych. Również w tym obiekcie zastosowano zróżnicowanie strzelnic bocznych. Ta w ścianie wschodniej jest lżejszego typu. Podział i przeznaczenie kondygnacji był taki sam jak w obiektach nr 13 i 14.
W styczniu 1945 r. obiekt ten był obsadzony przez niemieckich żołnierzy. W tym czasie do budynku obok przeniknęła w nocy radziecka grupa zwiadowcza pr-wadząca rozpoznanie pozycji obronnych. Do walki pomiędzy wspomnianymi oddziałami jednak nie doszło.

Schemat schronu bojowego nr 16 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 17. Schemat schronu bojowego nr 16 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.

17. Obiekt pozorny

Konstrukcja tego obiektu jest taka sama, jak schronu nr 8 na zboczu południowym. Okoliczni mieszkańcy twierdzą, iż miał on blaszaną kopułę pozorną. Byłby to ewene-ent, gdyż standardowo wykonywano je jako betonowe lub kamienno-betonowe. Twierdzenie takie wymaga jednak potwierdzenia w archiwalnych materiałach dokumentacyjnych lub innych źródłach. Zadaniem tego obiektu było odwrócenie uwagi i ognia artylerii nieprzyjaciela od rzeczywistych dzieł bojowych, szczególnie schronów nr 15 i 16. Było to łatwe z powodu lokalizacji na szczycie wzgórza. Prowadzące do schronu okopy zostały zasypane gruzem, a okoliczny teren jest zakrzaczony. Miejsce to ma jednak szczególne walory widokowe i warto z niego zobaczyć panoramę okolicy.

Schemat schronu pozorno-bojowego nr 17 Punktu Oporu wzg. 310 BobrownikiRys. 18. Schemat schronu pozorno-bojowego nr 17 Punktu Oporu wzg. 310 Bobrowniki.


Źródło: W. Machoń, Odcinek od Dobieszowic do Kamienia (Piekary Śląskie) [w:] Fortyfikacje Obszaru Warownego "Śląsk", Historia, przewodnik, s. 64-74

Historia

Historia

Punkt oporu „Bobrowniki" został on zlokalizowany na wzgórzu 310 między miejscowościami Bobrowniki a Namiarki. Wybór tego wzgórza nie był przypadkowy. Służby saperskie planując przebieg fortyfikacji Obszaru Warownego „Śląsk" doceniły jego korzystne położenie terenowe. Wzgórze ma u podstawy szerokość ok. 700 m i długość 1500 m. Jego wysokość względem pobliskiej rzeki wynosi ok. 30 - 40 m, co zapewniało dobry wgląd w pozycje przeciwnika. Dodatkowym atutem były bagna i rozlewiska rzeki Brynicy o szerokości 100-400 m. Po zniszczeniu połączeń komunikacyjnych na rzece, w jej dolinie powstawała skuteczna zapora dla wojsk zmotoryzowanych. Dodatkowo zasięg terenów bagiennych można było rozszerzyć podnosząc poziom wody za pomocą budowli hydrotechnicznych zbudowanych w połowie lat 30-tych.


Nieistniejący budynek stanowiący w 1939 roku kamuflarz dla schronu bojowego nr 10

Archiwalna fotografia tradytora południowego z lat 1939/40.
Rys. 18. Nieistniejący budynek stanowiący w 1939 roku kamuflarz dla schronu bojowego nr 10.
Rys. 19. Archiwalna fotografia tradytora południowego z lat 1939/40.


Do września 1939 roku na wzgórzu wybudowano aż 17 obiektów fortecznych. Pas umocnień stałych i polowych opasał pierścieniem całe wzgórze tworząc silny punkt oporu. Poszczególne obiekty były połączone z sobą siecią okopów i rowów łącznikowych, lecz w wyniku powojennej działalności rolniczej zostały praktycznie zniwelowane. Wbrew krążącym pogłoskom między obiektami nie było połączeń podziemnych. Podstawą obrony tego rejonu były żelbetonowe schrony bojowe dla broni maszynowej, których załogi miały niszczyć przeciwnika na małych i średnich dystansach do 800 m. Zwalczanie nieprzyjaciela na większych odległościach i jednocześnie wspieranie innych punktów oporu czy grup bojowych, było zadaniem baterii dział polowych kal. 75mm. Były one chronione w dwóch bojowych schronach artyleryjskich (tzw. tradytorach), wybudowanych we wschodniej części wzgórza, po jednym, na zboczu północnym i południowym.

P.O. „Bobrowniki" był obsadzony przez żołnierzy 11 pułku piechoty z Tarnowskich Gór, którzy kwaterowali w specjalnie zbudowanych koszarach. Obsada umocnień w okresie pokoju pełniła służbę patrolową, wartowniczą i odbywała ćwiczenia. Zadaniem żołnierzy było również zapobieganie próbom rozpoznania fortyfikacji przez wywiad niemiecki, które to dość często były podejmowane. Umocnieniom Bobrownik nie było dane sprawdzić się w walce. W wyniku ogólnej sytuacji na froncie południowym na rozkaz Naczelnego Wodza w nocy z 2 na 3 września odbyła się pośpieszna ewakuacja. Jedynie w dniu 31 sierpnia z tradytora północnego ostrzelano teren kopalni „Radzionków" zajętej przez niemieckich bojówkarzy, a 1 września z tradytora południowego prowadzono ogień na Bytom, prawdopodobnie w rejon koszar.


Archiwalna fotografia południowej elewacji budynku koszar w Bobrownikach (stan ok. 1940r.)

Archiwalna fotografia południowej elewacji budynku koszar w Bobrownikach (stan ok. 1940r.)
Rys. 20 i 21. Archiwalne fotografie południowej elewacji budynku koszar w Bobrownikach (stan ok. 1940r.).
Rozmieszczenie schronów bojoywch w rejonie Bobrownik i spodziewane kierunki natarcia nieprzyjaciela
Rys. 22. Rozmieszczenie schronów bojoywch w rejonie Bobrownik i spodziewane kierunki natarcia nieprzyjaciela.


W okresie okupacji Niemcy nie wykorzystywali bobrownickich fortyfikacji, zabierając jedynie pozostawioną częściowo amunicję artyleryjską. W koszarach mieściła się szkoła podstawowa. Dopiero w styczniu 1945 roku niektóre obiekty obsadziły oddziały niemieckie. Walki o samą miejscowość były krótkie, choć chwilami bardzo intensywne. Zakończyły się one pośpiesznym odwrotem wojsk niemieckich w kierunku Bytomia, w czasie którego to wysadzono most i jaz na rzece Brynicy znajdujący się na południe od Namiarek.

W okresie powojennym wzgórze było miejscem ćwiczeń jednostki wojsk obrony powietrznej kraju z Bytomia. Z biegiem czasu wyposażenie techniczne i socjalne schronów ulegało dewastacji, a same budowle były „zamaskowane" chwastami i odpadami.

W grudniu 2004 roku stowarzyszenie „Pro Fortalicium" użyczyło od gminy Bobrowniki teren z tradytorem południowym i pobliskim schronem amunicyjnym. W najbliższych latach obiekty te zostaną odnowione i powstanie skansen forteczny. W ciągu najbliższych kilkunastu lat los obiektów architektury militarnej punktów oporu może ulec niekorzystnym zmianom z powodu budowy odgałęzienia autostrady, która jest projektowana przez środek wzgórza.

Źródło: W. Machoń, Odcinek od Dobieszowic do Kamienia (Piekary Śląskie) [w:] Fortyfikacje Obszaru Warownego "Śląsk", Historia, przewodnik, s. 64-74

Artykuły na temat zniszczenia schronów bojowych PO wzg. 310 Bobrowniki przy budowie autostrady A-1:
  1. Zgon bobrownickiego schronu - http://www.odtur.pl/aktualnosci/211-zgon-bobrownickiego-schronu.html
  2. Schron poległ - koniec walki? - http://www.odtur.pl/aktualnosci/212-schron-polegl-koniec-walki.html

Galeria

Galeria


1. Tradytor artyleryjski (południowy)
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28, 2013-08-16)


2. Schron bierny
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


3. Tradytor artyleryjski (południowy)
brak zdjęć

4. Koszary
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


5. Schron obserwacyjny
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


6. Schron bojowy (nie istnieje)


7. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


8. Obiekt pozorny
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


9. Mały schron bierny
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


10. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


11. Schron pozorno-bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-07-28)


12. Schron pozorno-bojowy (nie istnieje)


13. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


14. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


15. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


16. Schron bojowy
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)


17. Obiekt pozorny
fot. Grzegorz Marszałek (2013-08-16)

fot. wikimapia.org (b.d.)


18. Komora kabli telefonicznych
fot. internet (b.d.)


Literatura

Literatura
  1. W. Machoń, Odcinek od Dobieszowic do Kamienia (Piekary Śląskie) [w:] Fortyfikacje Obszaru Warownego "Śląsk", Historia, przewodnik, s. 64-74
  2. R. Marciniak, Śląski Rocznik Forteczny, tom III, Schrony, których już nie ma - punkt oporu Bobrowniki, s. 89-112, Wyd. Pro Fortalicium
  3. J. Sadowski, Śląski Zeszyt Historyczny, Ufortyfikowane koszaru O. War. "Śląsk" - zasób i stan zabytku, s. 56-63

Reklama

Reklama W Odtur

Partnerzy