Polish English German Russian
mapa atrakcji

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy

Zwiększ / zmniejsz:
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Ostrów Lednicki
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Ostrów Lednicki
Zwiększ / zmniejsz:
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Ostrów Lednicki
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Ostrów Lednicki

Lokalizacja

Lokalizacja

Kraj: Polska
Województwo: wielkopolskie
Powiat: gnieźnieński
Miejscowość: Łubowo - Lednogóra
GPS: N 52° 31' 34.12" E 17° 22' 39.91"

Dojazd, zwiedzanie

Dojazd, zwiedzanie

Ostrów Lednicki położony jest na największej (7,5 ha) z pięciu wysp na Jeziorze Lednickim, które wraz z otoczeniem wchodzi w skład Lednickiego Parku Krajobrazowego. Na lekko pofałdowanym terenie znajdują się liczne stanowiska archeologiczne i obiekty etnograficzne charakterystyczne dla Wielkopolski. Jezioro objęte jest strefą ciszy.

INFORMACJE PRAKTYCZNE
Sposób zwiedzania: samodzielnie lub z przewodnikiem (grupy max. 35 osób, opłata: 60zł)
Dostępność:

Ostrów Lednicki i Mały Skansen. Wielkopolski Park Etnograficzny

  • 14.04.2012 – 30.04.2012 otwarte 9.00 – 17.00
  • 01.05.2012 – 30.06.2012 otwarte 9.00 – 18.00
  • 01.07.2012 – 31.10.2012 otwarte 9.00 – 17.00

01.05.2012 – 30.09.2012  w soboty Ostrów Lednicki i Wielopolski Park Etnograficzny otwarty w godz. 10.00 – 18.00
W niedziele i świeta Muzeum jest czynne od godz.10.00, a w okresie od 1.05.2012 do 30.09.2012 do godz. 18.00
Przeprawa promowa na Ostrów Lednicki będzie czynna w okresie od 14.04.2012 do 30.10.2012 w godzinach otwarcia ekspozycji
Ostatnie wejscie do Muzeum na pół godziny przed zamknięciem ekspozycji
01.11.2012 – 31.12.2012  Ostrów Lednicki i Wielkopolski Park Etnograficzny – zamknięte
Ekspozycje muzealne są zamknięte  w poniedziałki na Ostrowie Lednickim i w Wielkopolskim Parku Etnograficznym

Rezerwat Archeologiczny w Gieczu:

  • 01.01.2012 – 16.04.2012 otwarte 9.00 – 15.00
  • 17.04.2012 – 30.04.2012 otwarte 9.00 – 17.00
  • 01.05.2012 – 30.06.2012 otwarte 9.00 – 18.00
  • 01.07.2012 – 31.10.2012 otwarte 9.00 – 17.00

Rezerwat Archeologiczny w Grzybowie:

  • 01.10.2011 – 13.04.2012 otwarte 8.00 – 16.00
  • 15.04.2012 – 30.10.2012 otwarte 9.00 – 17.00
Trudności w zwiedzaniu:
  • przeprawa promowa na Ostrów Lednicki jest czynna tylko w okresie od 14.04.2012 do 30.10.2012 w godzinach otwarcia ekspozycji
Opłaty: Do poszczególnych oddziałów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy obowiązują różne ceny biletów. Ponadto możliwy jest zakup biletu rodzinnego, ogólnomuzealnego w kwocie 30zł (2 osoby dorosłe + 1–3 dzieci) lub biletu ogólnomuzealnego (obejmuje: Ostrów Lednicki, Ma­ły Skansen, wy­stawę na folwarku w Dziekano­wicach i Wielkopolski Park Etnogra­fi­czny w Dziekanowicach) w kwocie 14zł (normalny), 7zł (ulgowy).

Na terenie Małego Skansenu i Wielkopolskiego Parku Etnograficznego obowiązuje jednorazowa opłata za parking.
  • samochód osobowy  5 zł                                                                                     
  • autokar                    10 zł                                                                                 
  • motor/skuter             3 zł  

Szczegółowy cennik biletów wstępu do poszczególnych oddziałów Muzeum dostępny jest na stronie: http://www.lednicamuzeum.pl/ceny-biletow.html
Uwagi:
  • Dniem wolnym od opłat wstępu na terenie wszystkich oddziałów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy jest piątek!
Organizator zwiedzania: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Dziekanowice 32
62–261 LEDNOGÓRA
tel. (61) 427 50 10
Strona WWW: http://www.lednicamuzeum.pl


Gdzie nocować?

Dla turystów z odległych miejscowości, chętnych do zwiedzania Muzeum Pierwszych Piastów czy też innych atrakcji turystycznych w okolicach Poznania, proponujemy stronę Noclegi Online - Poznań, która ułatwia wyszukanie odpowiedniego dla siebie zakwaterowania. Portal ten udostępnia rozbudowaną wyszukiwarkę z pomocą, której w łatwy sposób można odnaleźć nocleg w optymalnie dopasowanym terminie.

Mapa

Mapa

 Granice zespołu zabytkowego w Ostrowie Lednickim
Rys. 1. Granice zespołu zabytkowego w Ostrowie Lednickim (fot: nid.pl).

Ostrów Lednicki z oznaczoną lokalizacją obiektów i dwóch mostów szlaku Gniezno - Poznań

Rys. 2. Ostrów Lednicki z oznaczoną lokalizacją obiektów i dwóch mostów szlaku Gniezno - Poznań (fot. historiasztuki.com.pl).

Historia

Historia

Zarządzeniem Prezydenta RP z  8 września 1994 roku (Monitor Polski nr 50 z 1994 r., poz. 421) uznano za pomnik historii wyspę - Ostrów Lednicki, położoną na Jeziorze Lednickim, we wsi Lednogóra w gminie Łubowo. Granica zespołu zabytkowego obejmuje wyspę Ostrów Lednicki na Jeziorze Lednickim. Ostrów Lednicki ze względu na unikatowe wartości historyczne, architektoniczne, materialne i niematerialne jest miejscem wyjątkowym. W czasach Mieszka I i Bolesława Chrobrego pełnił rolę centrum wczesnopiastowskiej Polski.


Dzieje osadnictwa

Żyzne ziemie i bogactwo wód przyciągały tu ludzi od pradziejów. Neolityczni myśliwi i pasterze, przedstawiciele kultury pucharów lejkowatych u schyłku V i IV tysiąclecia p.n.e. zakładali m.in. na wyspie oraz południowym skraju jeziora swe obozowiska i trwałe osady. Społeczność, licząca około 100 osób, zajmowała się rolnictwem, hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieractwem. W początkach epoki brązu (II tysiąclecie p.n.e.) ludność kultury łużyckiej zasiedliła południowo-zachodnie i północne tereny nad Jeziorem Lednickim. Zajmowała się głównie rolnictwem, w dolinach uprawiła na małych poletkach m.in. warzywa. W okresie wpływów rzymskich (II wiek p.n.e. do połowy I tysiąclecia n.e.) osiadła tu ludność uprawiała zboża i wypasała bydło w dolinach rzek. Tworzyła 8 dużych skupisk osadniczych. Pozostawiła po sobie ślady osad i piece hutnicze – dymarki, w których wytapiała żelazo.

W wiekach VII i VIII nad jeziorem pojawiły się nowe osady. Na północnym wzniesieniu powstał gród z dużymi domostwami, prawdopodobnie ośrodek władzy plemiennej ludności osiadłej w tym rejonie. Po pożarze w IX wieku został odbudowany i otoczony drewniano-ziemnym wałem, wzmocnionym płaszczem kamiennym. Był zamieszkiwany do końca X wieku.


Gród na Ostrowie Lednickim

Powstał w początkach X wieku. Był niewielki (ok. 40 m średnicy). Na jego miejscu pół wieku później Mieszko I wzniósł nowy, duży gród obronny, połączony z lądem dwoma mostami. W jego wnętrzu zbudowano budynki kamienne, prawdopodobnie pierwsze tego typu na ziemiach polskich. W pobliżu mostów rozwinęły się osady rzemieślnicze i służebne.

Początki odkrywania tajemnic wyspy sięgają połowy XIX wieku. W 1843 roku hrabia Edward Raczyński, publikując we „Wspomnieniach Wielkopolski” artykuł i słynną rycinę ukazującą relikty siedziby pierwszych Piastów, zainicjował badania nad Ostrowem, które rozpoczęto w XIX wieku (Sokołowski, Łuszczkiewicz). W latach 1932-1935 odkryte zostało największe w Polsce wczesnośredniowieczne cmentarzysko (Wrzosek, Ćwirko-Godycki). W latach 60. XX wieku kontynuowano prace w ramach badań nad początkiem państwa polskiego (Mikołajczak, Żurowski, Łomnicki), co doprowadziło w 1962 roku do odsłonięcia kościoła grodowego.

Od 1983 roku działa zespół interdyscyplinarny, zajmujący się zarówno pracami badawczymi, jak i konserwatorskimi. Dokonano w tym okresie odkryć, które potwierdziły, że kaplica-baptysterium, pałac, kościół grodowy, urządzenia obronne, mosty powstały w latach 60.X wieku i były związane z Mieszkiem I oraz chrystianizacją państwa. Prace konserwatorskie, polegające m.in. na zabezpieczeniu korony murów, prowadzono w okresie przed- (Wawrzyniak) i powojennym (Łomnicki, Kaszubkiewicz). Zadaszenie nad palatium wykonano w 1978 roku. W 1992 roku, na który przypadło 1000-lecie śmierci Mieszka I, w kaplicy ustawiony został krzyż brązowy, wzorowany na krzyżach znalezionych na wyspie. Obecnie prowadzona jest częściowa rekonstrukcja zabudowy podgrodzia.


Rekonstrukcja grodu na Ostrowie Lednickim (makieta z miejscowej ekspozycji)
Rys. 3. Rekonstrukcja grodu na Ostrowie Lednickim (makieta z miejscowej ekspozycji).



Siedziba pierwszych Piastów

Gród, rozciągający się na powierzchni 2,5 ha, znajdował się w południowej części wyspy. Otaczał go wał o konstrukcji drewniano-ziemnej, długości około 500 m, dziś w najwyższym miejscu wysoki na 8 m (pierwotnie mógł sięgać 12 m). Do wzniesienia go wykorzystano drewno z powierzchni około 800-hektarowego lasu. Wyraźny przekop w północnej części wału stanowi miejsce lokalizacji dawnej bramy wjazdowej od strony podgrodzia.

We wnętrzu grodu na majdanie znajdują się relikty dwóch budowli: pałacu z kaplicą (na południu) i kościoła grodowego (na północy). Pałac i przylegającą do niego od wschodu kaplicę (o średnicy 11,5 m) zbudowano jednocześnie, około 963 - 966 roku, z miejscowego materiału skalnego łupanego w płaskie płytki (tzw. okrzeski) i łączonego zaprawą gipsową. Nawiązywały do najlepszych rozwiązań ottońskich palatiów niemieckich.
Kaplica, której mury zachowały się w najwyższym fragmencie do wysokości 3 m, założona była na planie krzyża greckiego. W miejscu przecięcia się naw umieszczono cztery filary, każdy o przekroju ćwiartki koła, które wspierały centralnie usytuowaną wieżę i wydzielały wygodne obejście w ramionach krzyża.

Wschodnią ścianę kaplicy zamykała absyda ołtarzowa, a w zachodniej znajdowało się wejście do pałacu. W narożniku południowo-zachodnim zachował się głęboki otwór studni. Tuż obok dwa stopnie okrągłej klatki schodowej są śladem po nieistniejącej już wieży, która zapewniała komunikację z emporą kaplicy.

Prosty bieg drugich schodów prowadził na wieżę dobudowaną w XIII w., która zamykała kaplicę od zachodu. Zachowała się jej dolna kondygnacja w postaci sklepionej krypty połączonej z kaplicą. Jej zewnętrzne ściany licowane są kamieniem obrobionym w regularną romańską kostkę.

We wnętrzu kaplicy w ścianie południowej zachowały się parapety i fragmenty filarków dwóch okien dolnej kondygnacji. W ścianie północnej w końcu XIII wieku przebito otwór drzwiowy. Na lewo od wejścia znaleziono wówczas ukryty w murze skarb XIV-wiecznych monet śląskich, z których kilka kwartników należy do egzemplarzy unikatowych.

Baptysterium. Na poziomie zalegania najstarszej posadzki kaplicy umieszczone były baseny służące do liturgii chrzcielnej. Każdy z nich powielał kształt połowy krzyża. Basen południowy, odsłonięty w 1988 roku, miał wymiary 4,6x1,8 m i był zagłębiony od 10 do 15 cm. Drugi, odkryty rok później, znajdował się w północnym obejściu kaplicy. Jego wymiary zbliżone były do południowego, różnił się jednie głębokością, wynoszącą 25-30 cm. Z baptyzmalnymi basenami powiązane były zapewne pomieszczenia towarzyszące – przebieralnia oraz miejsce, w którym odbywały się obrzędy poprzedzające chrzest, czyli wyrzeczenia się szatana i wyznanie wiary. Mieścić się one mogły w prostokątnym aneksie dobudowanym do kaplicy od zachodu, a oddzielonym od pałacu wąskim pomieszczeniem, uznawanym za klatkę schodową. Baseny wraz z pomieszczeniami towarzyszącymi tworzyły prawdopodobnie kaplicę baptyzmalną, wzniesioną przede wszystkim na użytek władcy.

Przebudowa budynku około 1000. roku doprowadziła do likwidacji basenu północnego i zmiany formy południowego, który pełnił pierwotne funkcje do około 1038-1039 roku. Zdaniem Klementyny Żurowskiej, która prowadziła badania grodu na wyspie, jest to obecnie jedyne na północ od Alp baptysterium z 2.połowy X wieku, towarzyszące początkom akcji chrystianizacyjnej.

Pałac wzniesiony na rzucie prostokąta (32 x 14 m) ma wyraźnie wydzielone pomieszczenia. Największe, usytuowane w zachodniej części, było podzielone trzema łukami arkadowymi na dwa trakty. Arkada uwieczniona na XIX-wiecznej rycinie stanowiła środkowy łuk tej konstrukcji. Pozostałe cztery pomieszczenia pałacu służyły różnym funkcjom. Najwęższe, w środkowej partii, ograniczone dwoma równoległymi ścianami, pełniło rolę drewnianej klatki schodowej. Piętro pałacu zasadniczo powielało podział parteru. Reprezentacyjna aula znajdowała się zapewne na piętrze w zachodniej części pałacu.

Opowieść głosi, że w pałacu przyszedł na świat Bolesław Chrobry, syn Mieszka I i Dąbrówki.

Kościół grodowy wzniesiony został w północnej części grodu w pobliżu bramy prowadzącej do jego wnętrza.

Orientowany, jednonawowy (długości 13,5 m), z prostokątnym prezbiterium i trzema aneksami od północy, ma we wnętrzu dwa kamienne grobowce, prawdopodobnie miejsca ostatniego spoczynku synów Bolesława Chrobrego. Kościół ten można zaliczyć do jednej z pierwszej nekropolii książęcych na ziemiach polskich.
Podgrodzie w średniowieczu zamieszkałe przez ludność służebną i część drużyny miało charakter osady otwartej. Dotychczasowe badania zlokalizowały kilka wzniesionych z drewna obiektów wykonanych w różnych technikach, drogę wewnątrzosiedlową oraz dwa przyczółki mostowe: zachodni mostu "poznańskiego" i wschodni mostu "gnieźnieńskiego". Badania wykazały, że most „gnieźnieński” zbudowany został w 962-965 w okresie wielkich inwestycji prowadzonych przez Mieszka I.

Kres rozwojowi grodu na wyspie położyły kryzys wewnętrzny państwa w latach 30.XI wieku oraz niszcząca wyprawa księcia czeskiego Brzetysława na Polskę. Po odbudowie stał się ośrodkiem władzy kasztelanii, kórej podlegała okoliczna ludność. Gród przetrwał do połowy XII wieku. Potem, niezamieszkały, został zamieniony na cmentarz.


Skarby Piastów

Badania archeologiczne przyczyniły się do odkrycia wielu zabytków ruchomych. Są wśród nich detale architektoniczne, pozostałości szkieł i ramek witrażowych, ołowianych dachówek.

Do najcenniejszych zaliczane są lednickie sakralia, wśród których wyróżnia się relikwiarz w kształcie krzyża łacińskiego o półkoliście zakończonych ramionach. Został wykonany ze złoconej blachy miedzianej i czarnego bursztyny (gagatu) i oprawiony w skórę. Był przeznaczony do przechowywania fragmentu Krzyża Świętego, który można było oglądać przez niewielki otwór w kształcie krzyża. Ciekawymi znaleziskami są także kasetka relikwiarzowa, klamra z pozłacanej blachy brązowej służąca do zamykania księgi liturgicznej , trybularz (uchwyt kadzielnicy) oraz grzebień liturgiczny wykonany z kości słoniowej, bogato ornamentowany w stylu sztuki Bliskiego Wschodu, prawdopodobnie dar cesarza Ottona III dla Bolesława Chrobrego.

Mieszkańcy Ostrowa Lednickiego pozostawili po sobie także sporo przedmiotów luksusowych, takich jak srebrne i złote ozdoby, przedmioty codziennego użytku, monety z różnych stron świata, m.in. arabskie dirhamy (2.poł. X w.), denary Ottona II (koniec X – 1.poł.XI w.), kwartniki śląskie, denarki brandenburskie. O życiu tutejszej ludności świadczą również sprzęty gospodarstwa domowego: gliniane naczynia, drewniane wiadra, noże, drewniane łyżki i czerpaki z rzeźbionymi rączkami, a także narzędzia rolnicze, warsztaty tkackie, narzędzia stolarskie, sprzęt rybacki.

Najbardziej znaczący jest zbiór militariów , liczący niemal 300 sztuk broni. Są wśród nich m.in. kolczuga, hełm z nosalem wykuty z jednego kęsa żelaza. miecze, ilustrowane srebrem i miedzią groty włóczni, topory, zdobione geometrycznie strzemiona. Na tak zdobione i drogie wyposażenie mogli sobie pozwolić jedynie najzamożniejsi z wojów.

Ostrów Lednicki należał do naczelnych grodów w państwie Pierwszych Piastów. Znaczenie, jakie miał w procesie formowania się tego organizmu, było wyjątkowe. Decydowało o tym przede wszystkim jego położenie obronne na wyspie i usytuowanie w połowie drogi między najważniejszymi grodami: Gnieznem i Poznaniem. Siłą rzeczy Ostrów był świadkiem, uczestnikiem i sceną głównych wydarzeń politycznych, ideologicznych i ekonomiczno-administracyjnych państwa. Jest bardzo prawdopodobne, że Mieszko I i jego drużyna przyjęli na Ostrowie Lednickim chrzest. Tu zapewne też podejmowany był przez Bolesława Chrobrego cesarz Otto III w czasie pielgrzymki do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie w 1000 roku.

Źródło: nid.pl

Literatura

Literatura

  • A. Pelczyk, Ewolucja założeń programowych Wielkopolskiego Parku Etnograficznego, „Studia Lednickie”, t. VI: 2000, s.287–323.
  • A. Pelczyk, Kilka uwag o realizacji Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w strukturze Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, „Studia Lednickie”, t. V: 1998, s. 201–210.

Reklama

Reklama W Odtur

Partnerzy