Polish English German Russian
mapa atrakcji

Przyborów - Krzyżowa

Zwiększ / zmniejsz:
Fortyfikacje w rejonie Przyborów-Krzyżowa
Fortyfikacje w rejonie Przyborów-Krzyżowa
Zwiększ / zmniejsz:
Fortyfikacje w rejonie Przyborów-Krzyżowa
Fortyfikacje w rejonie Przyborów-Krzyżowa

Lokalizacja

Lokalizacja

Państwo: Polska
Województwo: śląskie
Powiat: żywiecki
Miejscowość: Jeleśnia (wsie Przyborów i Krzyżowa)
GPS - Fort "Boruta": N 49° 36' 27.59" E 19° 19' 16.61"
GPS - Fort "Kustroń": N 49° 36' 20.55" E 19° 19' 47.01"
GPS - Fort "Szyling": N 49° 36' 41.15" E 19° 21' 53.51"
GPS - Fort "Bernard": N 49° 36' 54.15" E 19° 21' 50.72"
GPS - Fort "Rydz Śmigły": N 49° 36' 41.15" E 19° 21' 53.51"

Pozycja ryglowa Przyborów umiejscowiona jest pomiędzy szczytami Łasek (868 m n.p.m.), Buławi Wierch (630 m n.p.m.), Zapadliska (790 m n.p.m.) od północy oraz szczytami Kiczora (752 m n.p.m.), Stryk (732 m n.p.m.), Przyborówka (882 m n.p.m.) od południa. Natomiast pozycja ryglowa Krzyżowa znajduje się pomiędzy szczytami Krzyżowa (725 m n.p.m.), Groniki (648 m n.p.m.) od zachodu oraz szczytami Kiczora (752 m n.p.m.), Stryk (732 m n.p.m.) od wschodu.

Zwiedzanie

Zwiedzanie

Do miejscowości Jeleśnia można dostać się drogą nr 945 z Żywca na kierunku do Korbielowa. Aby dotrzeć do wsi Przyborów należy w centrum miejscowości Jeleśnia skierować się w kierunku na Koszarawę i po drodze do tej miejscowości dotrzemy do wsi Przyborów. Natomiast aby dotrzeć do wsi Krzyżowa należy w centrum Jeleśni kierować się na Korbielów i na tej drodze będziemu mijać wieś Krzyżowa.

Istnieje możliwość dojazdu autobusami PKS oraz prywatnymi busami z Żywca.

Fort "Boruta"
Znajdując się w Krzyżowej przy budynku Ochotniczej Straży Pożarnej kierujemy się główną drogą w stronę Jeleśni (ok. 200 m) i skręcamy w boczną drogę w lewo.
Idąc pod górę (ok. 300 m) dochodzimy do dużego piętrowego białego budynku. Od tego miejsca skręcamy na północ w stronę Jeleśni i po przejściu ok. 200 m dochodzimy do kępy drzew wśród których ukryty jest schron bojowy "Boruta".

Fort "Kustroń"
Znajdując się w Krzyżowej przy budynku Ochotniczej Straży Pożarnej podążamy w górę drogą asfaltową (ok. 100 m), która zmienia się w drogę polną i skręca w lewo, a po ok. 150 metrach w prawo do góry. Po przejściu kolejnych 100 m, po lewej stronie odnajdujemy w kępie drzew (słabo widoczny z drogi) schron bojowy "Kustroń".

Fort "Szyling"
Znajdując się w Krzyżowej przy budynku Ochotniczej Straży Pożarnej podążamy w górę drogą asfaltową (ok. 100 m), która zmienia się w drogę polną i skręca w lewo, a po ok. 150 metrach w prawo do góry. Po przejściu kolejnych 100 m, po lewej stronie mijamy w kępie drzew (słabo widoczny z drogi) schron bojowy "Kustroń". Podążamy dalej i skręcamy w prawo na południowy wschód. Przechodzimy pod linią wysokiego napięcia i po przejściu kolejnych 300 metrów dochodzimy do schronu bojowego "Szyling". Z tego miejsca dobrze widać masyw Pilska (1557 m n.p.m.).

Fort "Bernard"
Schron bojowy "Bernard" znajduje się w centrum wsi Przyborów za piekarnią. Jest umiejscowiony obecnie na terenie prywatnym i należy uzgodnić zwiedzanie z właścicielem, ponieważ pilnuje go groźny pies.

Fort "Rydz Śmigły"
Znajdując się w centrum wsi Przyborów kierujemy się drogą główną w stronę kościoła (kier. na Koszarawę) i po przejściu mostu na rzece Koszarawie skręcamy w prawo w boczną drogę asfaltową. Po przejściu ok. 400 m podchodzimy w górę ok. 100 m i dochodzimy do schronu bojowego "Rydz Śmigły".
W rejonie tym znajduje się także fundament nieukończonego schronu bojowego. Aby dojść do tego fundamentu schodzimy w dół i po kamieniach przechodzimy przez górski potok. Podążamy w górę polną drogą, mijamy przydrożną kapliczkę. Po przejściu ok. 200 m należy skręcić w prawo i wówczas dojdziemy do miejsca, gdzie pośród lasu brzozowego znajduje się zarośnięty trawą fundament nieukończonego schronu bojowego.

Dane techniczne

Dane techniczne

Fort "Boruta"
Średniej wielkości schron bojowy o odporności C, położony na stoku wzgórza 757.
Posiada 2 strzelnice ckm, 4 strzelnice broni ręcznej, 2 zrzutnię granatów, 1 wyrzutnie rakiet oświetlających. Do ognia czołowego miał służyć ckm umieszczony w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano). Wentylacja miała być napędzana silnikiem spalinowym lub zastępczo ręcznie. Oświetlenie miały zapewniać lampy naftowe umieszczone we wnękach ścian.
Stan osobowy: 1 oficer, 13 podoficerów i szeregowych.
Uzbrojenie: 3 ckm, 1 rkm.
Wymiary: 13,35 x 9,25 m

Schemat fortu "Boruta" w Węgierskiej Górce
Legenda:
ib - izba bojowa;
kp - szyb kopuły pancernej;
iz - izba załogi;
id - izba dowodzenia;
ś - śluza gazoszczelna;
f - komora filtrów;
k - korytarz;
u - ubikacja.
Źródło: Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004





Fort "Kustroń"

Średniej wielkości schron bojowy o odporności C, położony na stoku wzgórza 757.
Posiada 3 strzelnice ckm, 3 strzelnice broni ręcznej, 1 zrzutnię granatów, 2 wyrzutnie rakiet oświetlających oraz 2 stanowiska do łączności optycznej. Do ognia czołowego miał służyć ckm umieszczony w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano). Wentylacja miała być napędzana silnikiem spalinowym lub zastępczo ręcznie. Oświetlenie miały zapewniać lampy naftowe umieszczone we wnękach ścian.
Stan osobowy: 1 oficer, 17 podoficerów i szeregowych.
Uzbrojenie: 4 ckm, 1 rkm.
Wymiary: 16,0 x 10,5 m

Schemat fortu "Kustroń"
Legenda:
ib - izba bojowa;
kp - szyb kopuły pancernej;
iz - izba załogi;
id - izba dowodzenia;
ś - śluza gazoszczelna;
f - komora filtrów;
k - korytarz;
u - ubikacja.

 

Źródło: Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004

 



Fort "Szyling"

Średniej wielkości schron bojowy o odporności C, położony na stoku wzgórza 757.
Posiada 1 strzelnicę armaty ppanc., 3 strzelnice ckm, 4 strzelnice broni ręcznej, 1 zrzutnię granatów, 4 wyrzutnie rakiet oświetlających oraz 1 stanowisko do łączności optycznej. Do ognia czołowego miał służyć ckm umieszczony w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano). Wentylacja miała być napędzana silnikiem spalinowym lub zastępczo ręcznie. Oświetlenie miały zapewniać lampy naftowe umieszczone we wnękach ścian.
Stan osobowy: 1 oficer, 19 podoficerów i szeregowych.
Uzbrojenie: 1 armata forteczna ppanc. 37 mm wz. 38, 4 ckm, 1 rkm.
Wymiary: 16,35 x 12,0 m

Schemat fortu "Szyling"
Legenda:
ib - izba bojowa;
kp - szyb kopuły pancernej;
iz - izba załogi;
id - izba dowodzenia;
ś - śluza gazoszczelna;
f - komora filtrów;
k - korytarz;
u - ubikacja.

 

Źródło: Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004




Fort "Bernard"

Średniej wielkości schron bojowy o odporności C, położony po lewej stronie drogi Przyborów - Koszarawa.
Schron posiada 2 strzelnice ckm, 4 strzelnice broni ręcznej, 2 zrzutnie granatów,  1 wyrzutnie rakiet oświetlających. Do ognia czołowego miał służyć ckm umieszczony w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano).
Stan osobowy (planowany): 1 oficer, 17 podoficerów i szeregowych.
Uzbrojenie: 3 ckm, 1 rkm.
Wymiary: 14,35 x 9,0 m

Schemat fortu "Bernard"
Legenda:
ib - izba bojowa;
kp - szyb kopuły pancernej;
iz - izba załogi;
id - izba dowodzenia;
ś - śluza gazoszczelna;
f - komora filtrów;
k - korytarz;
u - ubikacja.
Źródło: Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004



Fort "Rydz Śmigły"

Średniej wielkości schron bojowy o odporności C, zbudowany na stoku wzgórza 883.
Schron posiada jedną izbę bojową z 3 strzelnicami ckm, 3 strzelnice broni ręcznej, 2 zrzutnie granatów, 3 wyrzutnie rakiet oświetlających oraz stanowisko do łączności optycznej ze schronem "Bernard". Do ognia czołowego miał służyć ckm umieszczony w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano).
Stan osobowy (planowany): 1 oficer, 18 podoficerów i szeregowych.
Uzbrojenie: 4 ckm, 1 rkm.
Wymiary: 14,25 x 9,5 m

Schemat fortu "Rydz Śmigły"

Legenda:
ib - izba bojowa;
kp - szyb kopuły pancernej;
iz - izba załogi;
id - izba dowodzenia;
ś - śluza gazoszczelna;
f - komora filtrów;
k - korytarz;
u - ubikacja.
Źródło: Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004

Historia

Historia

W kwietniu 1939 roku do Żywca przybyła grupa wojsk inżynieryjno-saperskich, którą kierował mjr Wacław Śliwiński. W pierwszej kolejności rozpoczęto budowę kolei wąskotorowej ze stacji kolejowej w Jeleśni do placu składowania materiałów budowlanych w Krzyżowej. Równocześnie rozpoczęto w Krzyżowej budowę trzech schronów bojowych i innych umocnień na tym odcinku (stanowisk ckm, okopów, rowów strzeleckich itp.). W pracy tej oprócz żołnierzy brali również udział junacy z Junackich Hufców Pracy oraz miejscowa ludność. Mimo ofiarności nie udało się do dnia wybuchu wojny w pełni ukończyć budowy fortów. Brakowało kopuł pancernych, wentylacji, oświetlenia, wody oraz łączności.

Bezpośrednio przed wybuchem wojny wymogi techniczne spełniał tylko jeden fort i tylko ten został obsadzony załogą.

W kwietniu 1939 roku w rejon Jeleśni przybył batalion KOP "Wilejka" (d-ca mjr Wacław Kuferski) - przemianowany później na 2 Batalion II Pułku Strzelców Górskich. Później został on wzmocniony przez 152 Kompanię Forteczną "Jeleśnia" (d-ca por. Lipczak), Samodzielny Pluton Forteczny "Krzyżowa" (d-ca por. Golat) oraz 7 baterię 3-ego Dywizjonu z 65 PAL (d-ca por. Kazimierz Szych).

Z batalionu KOP "Wilejka" wysunięto placówki na Pilsko (1557 m n.p.m.), gdzie we wczesnych godzinach rannych zginął kpr. Franciszek Basik (prawdopodobnie pierwszy lub jeden z pierwszych polskich żołnierzy poległych w II Wojnie Światowej). Na szczycie Pilska znajduje się symboliczna mogiła kpr. Basika. Na Babiej Górze (1725 m n.p.m.) wystawiono pluton strzelecki, który stoczył z nieprzyjacielem krótką walkę i wycofał się.

W dniu 1 września 1939 roku około godziny 12.00 nad Krzyżową nadleciał niemiecki samolot, który ostrzelał załogę fortu "Szyling" (K1). Samolot ten został uszkodzony przez ostrzał z karabinów maszynowych, lecz zdołał odlecieć w kierunku Słowacji.

Do jedynego starcia z niemieckimi oddziałami doszło na Przełęczy Glinne w Korbielowie. Przełęcz położona jest na wysokości 809 m n.p.m. pomiędzy stokami Pilska oraz Szelustu. Była to jedyne dogodne przejście graniczne ze Słowacji w kierunku na Korbielów i Jeleśnię. Ta wąska droga została przez polskich saperów zaminowana i dozorowana przez stanowiska ckm umiesczone na pobliskich stokach. 1 września 1939 roku niemieccy motocykliści próbowali przedostać się przez Przełęcz Glinne, jednak po wjechaniu na pole minowe zostali ostrzelani z karabinów maszynowych. Ci, którzy nie zginęli pośpiesznie wycofali się na Słowacką stronę granicy.

W samej Krzyżowej żadnych innych walk nie było. 3 września 1939 roku polskie oddziały wycofały się w kierunku Suchej Beskidzkiej, zaś 5 września Niemcy wkroczyli do Krzyżowej od strony Jeleśni.

Źródło:

  • Zarwański M., Suchanek S., Suchanek P., ?Obrońcy Węgierskiej Górki?, Interfon 2003
  • Suchanek P., ?Fortyfikacje Jeleśni Przyborów - Krzyżowa?, Żywiec 2004

Galeria

Galeria

Fort "Boruta"



Fort "Kustroń"

fot. Grzegorz Marszałek (2009-05-03)


Fort "Szyling"
fot. Grzegorz Marszałek (2009-05-03)


Fort "Bernard"
fot. Grzegorz Marszałek (2009-05-03)


Fort "Rydz Śmigły"
fot. Grzegorz Marszałek (2009-05-03)

Literatura

Literatura
  1. Suchanek Piotr, "Fortyfikacje Jeleśni. Przyborów - Krzyżowa", Żywiec 2004
  2. Zarwański M., Suchanek S., Suchanek P., ?Obrońcy Węgierskiej Górki?, Interfon 2003

Reklama

Reklama W Odtur

Partnerzy